Lịch Sử Nhân vật

Tạo Ta Căm – ꪕ꫁ꪱꪫ ꪕ꫁ꪱ ꪁꪾ

Tạo Ta Căm là danh nhân văn hóa Thái, con út của Lò Lẹt – Ngu Háu* làm thủ lĩnh Mường Muổi* vào những năm 1345 – 1373.

Thời đó vương triều Trần suy vong. Sau khi Trần Minh Tông mất, Trần Dụ Tông giữ ngôi, từ năm Đại Trị nguyên niên ( 1358 ) trở đi, việc chính trị trong nước trễ nải, Hồ Qúy Ly lấn quyền. Còn ở bên Lào, năm 1353 vua Pha Ngùm, cháu đích tôn của Souvana Khămphông đã chính thức lập ra vương quốc Lạn Sạng ( Triệu Voi ) đóng đô ở Mường Luông Prabang, mà sách Quam tô mương* thường gọi là Mường Chiêng Đông – Chiêng Tong. Vương quốc Lào đang hưng thịnh.

Ta cằm đã khôn khéo trong việc xây dựng bản mường, vừa quan hệ mềm dẻo với vua Lào, vừa giữ đúng kỉ cương phép nước với vương triều Trần. Trong tình thế đó, vua Lào vì nể sợ vua Việt nên cũng tôn trọng Ta Cằm Mường Muổi. Sách Quam tô mương kể rằng vua Lào đã chính thức phong đất từ (Hin Song Phòng, Hin Khoang Cang Lụp, Pha Ha, Chiềng Sét, Xốp Ét, ở hai bên bờ sông Mã đến Mường Húak – Mường Quài cho Mường Muổi). Thời nhà Trần vẫn gọi Mường Muổi là Mỗi Châu.Nhà vua cũng thừa nhận vùng đất do Ta Cằm cai quản ( ngày nay bao gồm : Thuận Châu – Mường Muổi ( Mỗi Châu ), thị xã Sơn La, huyện Mường La – Mường La, huyện Mai Sơn – Mường Mụa, huyện Tuần Giáo – Mường Quài ; huyện Sông Mã ( Sơn La ) và Song Thanh – thành phố Điện Biên, huyện Điện Biên, Điện Biên Đông và tỉnh Hua Phăn (Mường Ét, Mường Son, Mường Săm ) thuộc Lào.

Đất đai thuộc Mường Muổi thời đó rộng lớn nhưng Ta Cằm không đụng chạm gì tới đất Song Thanh vì tuy mang danh nghĩa thuộc Lào, nhưng lại do anh ruột của mình là Nhốc Nha Lư kiêm giữ nên thực chất vẫn là đất Mường Muổi. Ta Cằm cho Ta Ngần là con đầu của mình đi Mường Lầm để trông coi toàn bộ đất thuộc dải hai bên bờ sông Mã đến tỉnh Hua Phăn ngày nay.Đây là vị trí cửa ngõ tiếp cận với đất Lào cần có người tài như Ta Ngần mới giữ yên được. Ta Đếch làm người đứng đầu Mường La, cùng em út là Xong Khuôn giữ Mường Bú trông coi vùng đất xuôi dọc sông Đà, tạo thành cánh hữu của Mường Muổi. Bên phải tiếng Thái gọi là ( khoa ) nên Mường La thời đó còn được gọi là Mường Khoa La. Ta Tòng là con thứ ba được giao đứng đầu Mường Mụa ( Mai Sơn ). Đây là vùng đất giữ vị trí cửa ngõ thân thiện với Mường Vạt, Mường Xang sao cho không đụng chạm đến triều đình để có thể bị hiểu lầm là làm loạn như thời cha Lò Lẹt – Ngu Háu. Tạo Ten – con thứ bảy được giao làm người đứng đầu Chiềng Muôn, tạo thành cánh hữu Mường Muổi. Bên trái tiếng Thái là ( xại ) nên gọi là Mường Xại.

Sách Quam tô mương còn kể rằng Ta Cằm có hai con gái nổi tiếng nhan sắc là (Nàng Nọi ông gả về đất Kinh, Nàng Muổi gả cho Ún Hươn – Xen Tay Nho Chạu)… (Hoàng tử con vua Pha Ngùm).

Khi tuổi đã cao, Ta Cằm có ý chuyển vị trí đứng đầu Mường cho con cả là Ta Ngần. Lúc đầu, Ta Ngần từ chối vì chưa có vợ và cũng chưa tiến hành lễ cúng trời cúng then ( xên khửn phạ ngăn then ). Từ lâu, Ta Cằm đã muốn gây thiện cảm và nhân đó thu phục thế lực Mường Lay nên đã cử đoàn lên ăn hỏi và xin cưới nàng Xen Mường, con gái thủ lĩnh Pétlạn Tắnghéngxmơica cho Ta Ngần. Từ đó Mường Lay nằm trong quan hệ thân thuộc, gắn bó sâu sắc với Mường Muổi.

Về sau, Ta Cằm dựng nhà ở Mường Quài, bên con trai thứ năm là Ta Đăm. Ông qua đời vào năm Táu Chảu Tức Nhâm Qúy (1372 ), tương đương với đời vua Trần Duệ Tông niên hiệu Lang Khánh nguyên niên. Ở bên Lào, vua Pha Ngùm mất vào năm 1373 vua Ún Hươn, còn có tên là Khun Bun lên thay. Năm 1376, ông cho điều tra dân số, trong nước có 30.000 người Thái nên lấy tên hiệu là Phaya Sam Sen Tay.

Bình luận

error: Content is protected !!