Nhân vật

Chúa Cầm Văn Oai (1871 – 1934)

Cầm Văn Oai là thủ lĩnh châu Mường Mụa (nay là huyện Mai Sơn, Sơn La) trong những năm 1885 – 1929, đồng thời là nhà văn hóa nổi tiếng người Thái ở Tây Bắc, có tên Thái là Căm Thạch. Năm Thành Thái thứ 19 (1900) ông được triều đình nhà Nguyễn phong hàm ngũ phẩm và đặt tên chữ là Văn Oai. Hội đồng bô lão ở Mường Mụa đặt thêm danh hiệu là Bun Oai. Chính quyền bảo hộ còn cho ông giữ chức Quản đạo để đứng đầu lính địa phương Tây Bắc thời đó gọi là khu vực Mười Hai Châu Thái* (Xíp Xong Châu Tay).

Mai Sơn ngày nay

Là nhà văn hóa, ông đã để lại nhiều tác phẩm thơ văn Thái cổ. Những bài thơ tả cảnh thiên nhiên hoành tráng của quê hương Mường Mụa. Hai truyện thơ dài viết theo thể loại tự sự kể về hai lần phải đi công cán ở những miền đất ngoài Mường Mụa. Một tập kể chuyện chuyến đi Mường Lay (Quam Mương Lay – 1885) với trên dưới 2000 câu thơ. Một tập kể các sự kiện xảy ra ở vùng tả ngạn sông Đà thuộc Mường La và một phần Mường Lò (Văn Chấn) trong những năm 1886-1887 với ngót 3000 câu thơ, lấy tiêu đề là Quăm Mương Chiến (Kể chuyện Mường Chiến). Tác phẩm nổi nhất của ông để lại là tập sách nhan đề “Lời khuyên người” (Quăm xon côn). Với 548 câu có vần, ông vừa sưu tầm, chọn lọc các tục ngữ, vừa sáng tạo thành những châm ngôn ứng xử nhân tình thế thái. Tập sách này có giá tri đạo đức và triết lý mang đậm bản sắc tộc người Thái ở nước ta. Đến nay đọc lại, nhiều đoạn hầu như vẫn in nguyên giá trị giáo dục. Chẳng hạn đoạn khuyên người phải sống đoàn kết và tập hợp thành cộng đồng mới có sức mạnh như: “Vỗ tay cần nhiều ngón – Bàn bạc cần nhiều người – Đừng tự sống cảnh cô quạnh – Nghe ầm ầm phải mau lui tới – Nghe tiếng đồn xôn xao phải vội đến coi – Có cộng đồng mới nổi – Nhập vào hội cùng người mới hay”…(Tốp mư ha lai nịu – Cáo kịu ha lai côn – Nha tóm tỏ hák dú – Nghin hưn hựn len phăng – Nghin năn nương len bớng – Mí mú pưng chắng nổi – Khảu cuông hội đom pươn chắng đi).

Theo: Nguyễn Văn Hòa

Bình luận

error: Content is protected !!