Địa danh

Giới thiệu về: Mường Then – ꪹꪣꪉ ꪵꪖꪙ

Mường then là gì?

Tên đầy đủ là Mường Then-la-phạ-téng, hay Mường Then trần gian, gọi tắt là Mường Then, địa danh gắn với các truyền thuyết về sự phát triển của người Thái. Nơi đây được xem là “đất tổ” của nhiều ngành Thái ở Đông Nam Á như vào thế kỷ X, Khun Lo làm Phìa*, thủ lĩnh Mường Xoa (sau này là kinh đô Luổng Phạ Bang của Vương quốc Lào), mà Khun Lo là con trai cả của Khun Bó Dôm người Thái ở Mường Then. Vì thế, ở Lào có truyền thuyết dân gian phổ biến kể về Mường Then trần gian xưa [x. Bản Na Nọi*].

Lịch sử hình thành

Đầu thế kỷ XII, khi Lạng Chượng dẫn bộ phận người Thái Đen từ Mường Lò vào Mường Then thì lúc đó đã có người Thái cư trú, lập mường là Song Thanh, ở vùng lòng chảo rộng lớn này có hai mường: Thanh Nưa (Thanh thượng) từ bản Noong Hẹn ngược lên đầu sông Nặm Dôm. Tại đây có trung tâm Mường Then. Then Tẳư (Thanh hạ) từ bản Noong Hẹn xuôi xuống cuối sông Nặm Dôm. Tại đây có Viêng Xam Mứn (thành Tam Vạn) cổ kính của người Thái Lự xây dựng.

Các mường nhỏ thuộc Mường Then xưa gồm: Mường Phăng, Mường Nha, Mường Luân, Mường Lói, Mường Leo. Nay là những vùng đất thuộc các xã của huyện Điện Biên. Xốp Cộp, Mường Và nay đã nhập vào huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. – Mường U gồm cả Mường U Tăử và Mường U Nưa, nay đã thuộc tỉnh Phong Sa Ly (Lào).

Mường Then xuất hiện trong sách Hưng Hóa xứ phong thổ lục của Hoàng Bình Chính với tên động Mãnh Thiên (phiên âm bằng chữ Hán từ Mường Then). Vì lúc đó một thủ lĩnh phong trào nông dân là Hoàng Công Chất đã lấy trung tâm Mường Then xây đắp thành lũy gọi là thành “phủ Chiềng Lè” (tên phiên âm là Trình Lệ). Thời đó, Mường Then trở thành căn cứ của phong trào nông dân nổi dậy chống triều Lê – Trịnh mục nát; đồng thời cũng là trung tâm của toàn thể khu vực “Mười sáu châu Thái”.

Hoàng Công Chất (sau đó con là Hoàng Công Toản) ở đất Mường Then từ năm 1754 – 1769. Sau khi phong trào bị triều đình đàn áp, đến năm Cảnh Hưng thứ 38 (1777) triều đình đặt cho Mường Then là châu Ninh Biên thuộc phủ Yên Tây. Lúc đó triều đình cũng thừa nhận ranh giới của châu Ninh Biên rộng gần như đất Mường Then. Ninh Biên có 12 mường nhỏ gộp lại, phía trên giáp với Nâu Giang (Nặm U) và các nước Nam Man, Xa Lý (miền Phong Xa Ly), phía dưới tiếp giáp Tuần Giáo, tả tiếp giáp Ai Lao, hữu tiếp giáp Lai Châu… ”

Năm Thiệu trị nguyên niên (1841), nhà Nguyễn lập ra phủ Điện Biên gồm các châu Ninh Biên, Tuần Giáo và Lai Châu, sở lỵ đặt ở châu Ninh Biên. Từ đó Mường Then mang tên Điện Biên Phủ.

Mường Then (nay còn gọi là Mường Thanh) là khu sở lỵ trung tâm nay là thành phố Điện Biên Phủ, niềm tự hào của cả dân tộc Việt Nam với chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu.

Bình luận

error: Content is protected !!